1. ÖNCE CANLININ REFAHI
Kelebekya’da iyi bir fotoğraf veya yeni tür kaydı, hiçbir zaman kelebeğin yaşamından ve habitatın bütünlüğünden daha önemli değildir. Kullanıcı çekim veya gözlem sırasında hayvanın davranışında stres, kaçış, sürekli kanat çırpma ya da beslenmeyi bırakma görürse uzaklaşmalı ve faaliyeti sonlandırmalıdır.
2. YAKALAMA VE FİZİKSEL MÜDAHALE YASAĞI
Kelebekler fotoğraf veya tür tanımı amacıyla yakalanamaz, ağla tutulamaz, ele alınamaz, kanadından kavranamaz, taşınamaz, kap içine konamaz, soğutulamaz, sersemletilemez, yapıştırılamaz veya hareketi kısıtlanamaz. Doğal konumu değiştirilerek “daha iyi fon” oluşturulamaz.
Bilimsel izinle yürütülen yetkili araştırmalar bu topluluk kuralının dışında ayrı mevzuata tabidir; izin bilgisi açıkça belirtilmeden bu yöntemleri özendirici içerik yayımlanamaz.
3. YUMURTA, TIRTIL VE PUPALAR
Yumurta, tırtıl ve pupa bulunduğu bitkiden koparılmamalı, çevrilmemeli, güneşe çıkarılmamalı, eve götürülmemeli veya sahneleme amacıyla yerinden oynatılmamalıdır. Konukçu bitkide budama, yaprak koparma ve pupanın çevresini temizleme gibi müdahaleler yapılmamalıdır.
Gelişim evrelerinin konumu, kaçak toplama veya habitat baskısı yaratabilecekse ayrıntılı biçimde paylaşılmamalıdır.
4. HABİTAT VE BİTKİ ÖRTÜSÜ
Fotoğraf için çiçek, dal, ot ve konukçu bitkiler kesilmemeli; taş, kütük veya toprak yapısı değiştirilmemelidir. Patika dışına çıkmanın erozyon veya ezilme riski oluşturduğu yerlerde belirlenmiş güzergâh kullanılmalıdır. Çöp, yem, ip, bant, sprey veya başka malzeme doğada bırakılmamalıdır.
Arazi, bulunduğundan daha iyi durumda bırakılmalı; mümkünse görülen atıklar güvenli biçimde toplanmalıdır.
5. YEMLEME, KOKU VE ÇEKİM HİLELERİ
Kelebeğin doğal davranışını değiştirmek amacıyla kimyasal çekici, yapay feromon, yapışkan, dondurucu sprey veya zarar verici yem kullanılamaz. Meşru gözlem amacıyla kullanılan zararsız yöntemler dahi korunan alan kurallarına ve yerel mevzuata uygun olmalı, içeriğin açıklamasında belirtilmelidir.
Fotoğrafın doğal karşılaşma izlenimi vermesi için sahneleme bilgisi gizlenemez.
6. FLAŞ VE AYDINLATMA
Flaş, sürekli ışık veya yansıtıcı ekipman canlıyı ısıtacak, yönünü şaşırtacak ya da tekrar tekrar ürkütecek biçimde kullanılmamalıdır. Yakın mesafede seri flaştan kaçınılmalı; özellikle dinlenme, çiftleşme, yumurtlama ve yeni çıkış dönemlerinde doğal ışık tercih edilmelidir.
7. ÜREME VE BESLENME DAVRANIŞLARI
Çiftleşen, yumurtlayan, beslenen veya yeni kanat açan bireylere yaklaşım en aza indirilmelidir. Kelebeğin bitkiden ayrılmasına, çiftleşmenin bozulmasına veya yumurtlama davranışının kesilmesine neden olunmamalıdır. Çevredeki diğer fotoğrafçıların da canlıyı kuşatmasına yol açacak yönlendirmeler yapılmamalıdır.
8. HASSAS TÜRLER VE KONUM GİZLİLİĞİ
Nadir, endemik, tehdit altındaki veya ticari toplama riski bulunan türlerin kesin koordinatları, mikrohabitat tarifleri ve erişim yolları kamuya açık paylaşılmamalıdır. Kelebekya güvenlik amacıyla koordinatı yuvarlayabilir veya gizleyebilir.
Bir konumun daha önce internette yayımlanmış olması onu yeniden ve daha ayrıntılı paylaşmayı etik hâle getirmez. Koruma riski konusunda kuşku varsa il/ilçe düzeyi yeterli tutulmalıdır.
9. KORUNAN ALANLAR VE ÖZEL MÜLK
Milli park, tabiat parkı, yaban hayatı geliştirme sahası, askeri alan, sınır bölgesi ve özel mülk kurallarına uyulmalıdır. Giriş, çekim, kamp, araç, drone ve ticari faaliyet izinleri önceden alınmalıdır. Kilit, çit, uyarı levhası veya kapalı yol aşılmamalıdır.
Yerel halk, arazi sahipleri, rehberler ve görevlilerle saygılı iletişim kurulmalı; geçiş yolları ve tarımsal faaliyetler engellenmemelidir.
10. FOTOĞRAF DOĞRULUĞU
Renk, kontrast, keskinlik, pozlama, kadraj ve gürültü azaltma gibi temel düzenlemeler türün teşhis özelliklerini veya olayın gerçekliğini değiştirmemelidir. Kanat deseni eklemek/silmek, birey çoğaltmak, farklı kareleri tek doğa kaydı gibi birleştirmek ve arka planı yanıltıcı biçimde değiştirmek açıkça belirtilmeden kabul edilmez.
Yapay zekâ ile üretilen veya tür özellikleri yapay zekâ ile değiştirilen görseller, gerçek doğa fotoğrafı olarak yüklenemez. Belgesel kompozitler varsa yöntem açıklamada belirtilmelidir.
11. TARİH, EXIF VE KAYIT BÜTÜNLÜĞÜ
Çekim tarihi, konum, tür, adet ve gözlem süresi gerçeğe uygun girilmelidir. EXIF silinmiş veya değiştirilmişse kullanıcı yanıltıcı bilgi vermemelidir. Eski kayıtlar “eski kayıt” olarak işaretlenmeli; kesin olmayan birey sayıları tahmini olarak belirtilmelidir.
Aynı fotoğraf farklı tarih veya konumla tekrar yüklenmemeli, başkasının görseli kendi kaydı gibi sunulmamalıdır.
12. TÜR TANIMLAMA ETİĞİ
Tür önerisi; fotoğrafta görülebilen özellik, coğrafi dağılım, dönem ve güvenilir kaynaklara dayanmalıdır. Emin olunmayan teşhis kesinmiş gibi yazılmamalı; benzer türler ve belirsizlik açıkça belirtilmelidir.
Tanımcılar kişisel yakınlık, rekabet veya baskıdan bağımsız karar vermeli; hata düzeltildiğinde önceki görüşünü savunmak yerine kanıtı esas almalıdır. Topluluk oyu bilimsel kanıtın yerine geçmez.
13. GÖZLEM LİSTELERİ
Gözlemde görülen türler ve adetler dürüstçe kaydedilmelidir. “Eksiksiz liste” yalnız alanda fark edilen bütün türlerin girildiğine inanılıyorsa seçilmelidir. Bilinmeyen adet için sistemde tanımlanan işaret kullanılmalı, tahmin kesin sayı gibi sunulmamalıdır.
Katılımcı daveti yalnız gerçekten aynı arazi çalışmasına katılan kişilere gönderilmelidir. Başka birinin istatistiğini artırmak amacıyla sahte katılım oluşturulamaz.
14. TOPLULUKTA SAYGI
Eleştiri fotoğrafa, kayda veya bilimsel iddiaya yöneltilmeli; kişiye yönelik hakaret, küçümseme, taciz, tehdit ve alay kullanılmamalıdır. Yeni başlayanlara sabırla yaklaşılmalı, düzeltmeler mümkünse kaynakla desteklenmelidir.
Irk, etnik köken, cinsiyet, yaş, engellilik, inanç, siyasi görüş veya benzeri özelliklere dayalı ayrımcılık ve nefret söylemi yasaktır. Özel mesaj veya başka platform üzerinden yapılan taciz Kelebekya’daki güvenliği etkiliyorsa bildirilebilir.
15. MAHREMİYET VE İNSAN GÜVENLİĞİ
Fotoğraf veya arazi görselinde bulunan kişilerin mahremiyetine saygı gösterilmelidir. Çocuk, ev adresi, plaka, telefon, kimlik belgesi ve özel mülke ilişkin ayırt edici bilgiler izinsiz yayımlanmamalıdır. Gerekirse görüntü kırpılmalı veya kişisel alanlar bulanıklaştırılmalıdır.
Başka bir üyenin gerçek zamanlı konumu, seyahat planı veya iletişim bilgisi izni olmadan paylaşılmamalıdır.
16. TELİF VE KAYNAK GÖSTERME
Yalnız kullanıcının çektiği veya yayımlama izni aldığı fotoğraflar yüklenmelidir. Başkasına ait metin, harita veya görsel kullanıldığında izin ve kaynak koşullarına uyulmalıdır. Bilimsel bilgilerde mümkün olduğunca güvenilir kaynak bağlantısı verilmelidir.
Filigranı kaldırmak, imzayı kesmek veya sahibini yanlış göstermek ağır ihlaldir.
17. TİCARİ FAALİYET VE TOPLAMA RİSKİ
Korunan canlıların satışı, değişimi, yumurta/tırtıl/pupa ticareti veya kaçak toplama çağrısı yapılamaz. Hassas konum bilgisi ticari toplama amacıyla kullanılamaz. Platformun ilan, forum ve mesaj alanları yasa dışı yaban hayatı ticaretine aracılık etmek için kullanılamaz.
18. ETKİNLİKLER VE GRUP SORUMLULUĞU
Etkinlik düzenleyicileri katılımcı sayısını habitatın taşıma kapasitesine göre sınırlamalı, güvenlik ve etik kuralları önceden duyurmalı ve hassas konumları kontrollü paylaşmalıdır. Grup lideri gerekli izinleri kontrol etmeli; katılımcılar da kendi davranışlarından sorumlu olmalıdır.
Kalabalık grubun tek bireyi çevrelemesine veya aynı canlı üzerinde uzun süre çekim yapmasına izin verilmemelidir.
19. İHLAL BİLDİRİMİ VE YAPTIRIMLAR
Etik ihlaller https://kelebekya.com/iletisim üzerinden fotoğraf veya kayıt bağlantısıyla bildirilebilir. Bildirimler iyi niyetle yapılmalı; kişisel husumet için raporlama sistemi kötüye kullanılmamalıdır.
İhlalin niteliğine göre uyarı, içeriğin görünürlüğünü azaltma, konumu gizleme, içeriği silme, yükleme/yorum yetkisini sınırlandırma, hesabı askıya alma veya kalıcı kapatma uygulanabilir. Canlıya zarar, kaçak toplama, tehdit ve tekrarlanan ağır ihlaller daha güçlü yaptırım gerektirir.
20. ORTAK SORUMLULUK
Kelebekya arşivinin değeri yalnız tür sayısından değil, kayıtların doğruluğundan ve doğaya verilen zararın en aza indirilmesinden gelir. Her kullanıcı davranışının diğer fotoğrafçılara örnek olabileceğini ve hassas alanlar üzerinde gerçek etkiler yaratabileceğini kabul etmelidir.
Şüphe durumunda temel ilke şudur: Fotoğrafı veya kaydı elde etmek için canlıya, habitatına ya da başka bir insana zarar verme riski varsa çekimden vazgeçilir.